Misdaadromans anders

26 mei 2016

Door Sanja Kregar

Goran Tribuson1 sept 2015 klEen tijd geleden interviewde ik de beroemde Kroatische schrijver Goran Tribuson uitvoerig, over zijn vak en de turbulente tijden waarin men in Kroatië leeft. Nu, vlak voor de heruitgave van zijn drie romans, waaronder twee maatschappelijk betrokken misdaadromans met politie-inspecteur Nikola Banić in de hoofdrol, lees ik het interview weer. Het heeft niets aan actualiteit ingeboet.

U staat bekend om uw opvatting dat misdaadromans een sociale inbedding horen te hebben. Hoe kijkt u naar de veranderingen in de Kroatische samenleving die de achtergrond van de Banić-reeks vormen?

‘Na de val van de Berlijnse muur heeft ook Kroatië de weg naar onafhankelijkheid gekozen; in ons geval een vlucht vanuit de Joegoslavische gemeenschap. Wij hebben weliswaar niet gekozen voor de oorlog die daarop volgde, maar die overkwam ons toch. De veranderingen die in die jaren zijn opgetreden zijn veelvuldig en enorm. Sommige, zoals de democratisering en de toegenomen vrijheid, zijn zonder meer wenselijk, maar vele andere, zoals de verpaupering van brede bevolkingslagen en de immense diefstal die bij privatisering van voormalige overheidsbedrijven heeft plaatsgevonden, zijn uiteraard ongewenst. Dit hebben we natuurlijk in veel voormalige communistische samenlevingen gezien. Opeens waren er ‘nieuwe rijken’ met een enorme, maar moeilijk te verklaren rijkdom. In mijn detectivereeks probeer ik de aard en de heftigheid van al die veranderingen af te beelden. Mijn hoofdpersoon, inspecteur Banić, werkte eerst voor de politie. Hij is slecht aangepast, lijdt aan een lichte vorm van misantropie en alcoholisme, houdt van jazz en rookt Marlboro rood. Na een tijd verlaat hij het corps en begint voor zichzelf als detective. In zijn werk als privé-detective komt hij verschillende vormen van sociale oneerlijkheid tegen en snel begrijpt hij daarbij niet meer wie de echte schuldige is en wie het slachtoffer. Want heel vaak is iets niet wat het op het eerste gezicht lijkt te zijn.’

Beautiful loosers

De mensen van de sociale onderlaag lijken u meer aan te trekken dan die uit andere bevolkingslagen. Niet alleen in de Banić-reeks, maar ook in uw romans ‘De fanclub’ en ‘Het huis waar de duivel woont’ schrijft u over losers.

‘Dat klopt. Ik heb altijd geschreven over de outsiders omdat hun perspectief vaak veel opwindender is en dramatischer dan dat van de succesvolle bovenlaag. De slachtoffers hebben vaak een boeiend verhaal te vertellen. Ik zou niet weten wat ik aan interessants zou kunnen schrijven over succesvolle, zelfvoldane hoofdpersonen. Als het gaat om misdaadverhalen, dan heb ik het gevoel dat die oppermachtige helden slechts ordinaire leeghoofden zijn die niet veel te melden hebben. Van jongs af aan was ik gegrepen door Philip Marlowe, de creatie van Raymond Chandler. Banić is, net als Marlowe, een eenzame outsider die rondloopt zonder vrienden of mensen waarvan hij zou kunnen houden. Aan de andere kant heb ik altijd een diepe minachting gehad voor zogenaamde supermannen zoals Mike Hammer, die iedere slechterik neerknallen en bij ieder meisje in de smaak vallen. Zulke helden bestaan niet, Banić is echt.’

Een goede detective behoeft geen superheld?Voorkant kaft Andermans zaken kopie

‘Ik geniet van het speurwerk van een eenzame, integere eenling, de detective, die probeert tot in de donkere spelonken van het geheim door te dringen, waarin een duister spel plaats heeft gevonden. De detective moet zijn weg banen door obscure labyrinten en een bevredigend inzicht verwerven (zoals Banić in Andermans zaken, bij voorbeeld). Uiteindelijk hoop je dat het recht zegeviert, maar we weten natuurlijk ook dat het dit in de echte wereld lang niet altijd doet. Dat is de reden waarom wij graag misdaadverhalen lezen en ze niet loslaten voordat wij te weten komen waar zij uiteindelijk over gaan.’

De beste spiegels

‘Dat detectives over misdaad gaan is buitengewoon belangrijk. Want of een daad een misdaad is of niet, is natuurlijk per definitie maatschappelijk bepaald. Daarmee vertelt een misdaadroman vooral iets over de maatschappij waarbinnen de gebeurtenissen zich voltrekken. Een serie misdaadromans is daarmee de beste spiegel van de wijze waarop een samenleving en haar normen en waarden in de loop der tijd verschuiven. Eigenlijk zijn misdaadromans boven alles maatschappelijke romans.’

Volgende Banić?

‘In de volgende (zevende) aflevering van de reeks is onze detective iets ouder en vermoeider. Het lukt hem allemaal niet meer zo goed als in zijn jonge jaren. Een cliënt met een boeiende opdracht dient zich aan. Een twintigtal jaren geleden had deze een vriend die tijdens de oorlog vanuit het buitenland naar Kroatië kwam en zich bij de verdediging van het land aansloot. Hij bestuurde een grote vrachtwagen met humanitaire hulpgoederen en wapens. Totdat opeens de vrachtwagen de lucht in vloog, met chauffeur en al. Afgelopen zomer dook de vriend van zijn cliënt, de man die men al die jaren voor dood hield, plotseling op als een hoge functionaris in een van de regeringsagentschappen. Aan Banić om discreet en effectief te ontrafelen wat er werkelijk is gebeurd.’

Tot slot, heeft u een boodschap voor het Nederlands lezerspubliek?

‘Met lang haar en in hippiekleding kwam ik ongeveer veertig jaar geleden op een late zomermiddag met een meisje in Amsterdam aan, dat indertijd in de hippie- kringen bij ons in het toenmalige Joegoslavië bekend stond als “de beloofde stad”. Zodra wij van de vrachtwagen afstapten die ons als lifters had meegenomen, kregen wij een stevige regenbui over ons heen en waren wij tot op het bot doorweekt. Afijn, als ik een volgende keer in Amsterdam kom, dan hoop ik, als een inmiddels wat nettere, wat oudere en een beetje ouderwetse man, op een beter welkom.’

Half juni komen drie Tribusons romans opnieuw uit. U kunt ze alvast bestellen via info@kl-in.eu.

fclnieuwDe fanclub

Voorkant kaft Andermans zaken kopieAndermans zaken

Omslag Het grijze gebied DEF kopieHet grijze gebied