Privilege op het eiland

22 juni 2017
Door Sanja Kregar

Aan de zuidkust van Vis, een van de meest afgelegen Kroatische eilanden, liggen vele kleine baaien die gericht zijn op de open zee en beter toegankelijk per boot, terreinwagen of te voet dan met een gewone auto. In een van deze baaien woont de schrijver, performer en het iconisch figuur Senko Karuza.

Nadat ik enige moeite moest doen om in contact met hem te treden, konden we hem bezoeken in zijn paradijselijk onderkomen. Eenmaal in gesprek met hem begreep ik pas dat het eerder een privilege was dan een vanzelfsprekendheid. Ook al is hij beroemd en zeer gastvrij – in zijn taverne Senko’s konoba ontvangt hij graag vrienden, schrijvers en gasten op afspraak, hij kookt voor ze en schenkt ze dieprode wijn – worden journalisten of mensen die iets aan hem hopen te verdienen liever op afstand gehouden. Daar hoor ik weliswaar niet bij, maar hij kent mij nog niet en wij tasten even af hoe dit gesprek nu verder moet.

Markante performer

Geboren op dit eiland, geschoold in Split en afgestudeerd in de letteren in Zagreb, Karuza is een markante persoonlijkheid, niet alleen op Vis, maar ook in de Kroatische literaire scène. Hij schrijft korte verhalen waarvan hij acht verzamelingen heeft uitgegeven. Die zijn vertaald naar een stuk of tien andere talen. Senko Karuza is een van de oprichters en vaste deelnemers aan het Europees festival van het korte verhaal (FEKP) dat jaarlijks wordt gehouden in Zagreb.

De dag ervoor was hij zestig geworden. ‘Hoezo feestje? Ik zou er om kunnen huilen!is zijn reactie als ik hem feliciteer. Hij publiceert sinds hij student was en is vaak zijn tijd ver vooruit geweest. In de jaren zeventig en tachtig organiseerde Karuza performances met de naam Projekt konobe op het eiland. Neem alleen je hoofd mee was de beknopte uitnodiging, hetgeen betekende dat je je fototoestel, camera of notitieblok maar beter thuis kon laten. Het was een gebeurtenis in het hier en nu, eenmalig en uniek, zonder opnames of andere vormen van documentatie. Performance pur sang.

Soms ging hij te ver met het performen, bekent hij, zoals bij het voorlezen van zijn verhaal Ik kan het maar moeilijk zeggen op het FEKP. Hij las het voor – jaar in jaar uit – zoals hij het op dat moment zou opschrijven, geactualiseerd en verbeterd, steeds anders, wat de nodige verwarring bracht bij het publiek dat een oudere versie voor zich zag (al dan niet in vertaling). Hij vertelt het op een uiterst sympathieke, onschuldige toon. Je kunt het hem niet kwalijk nemen. Zo gaat het nu eenmaal met performance.

Projecten voor behoud

Lang voordat Facebook en andere sociale media onze privacy begonnen te bedreigen, zette Karuza zich in om de oorspronkelijke ervaringen te behouden voor een kleine, overzichtelijke groep vertrouwde mensen. Het tegenovergestelde van alsmaar delen en liken, zou je kunnen stellen. Slow cooking van traditionele maaltijden of vers gevangen vis voor een groepje gasten is er een uiting van, zijn uiterst korte, gevatte en onopgesmukte verhalen over het leven op het eiland een andere. Tegenwoordig kan hij nog maar moeilijk zijn weg vinden in de wereld, vertelt hij en licht het toe:

‘Onze cultuur dreigt vernietigt te worden als iedereen zich zomaar kan uiten zonder zich iets van de literaire kritiek aan te trekken. Ik begrijp het niet meer zo goed.’

Wij praten door over het schrijven (dat steeds meer mensen doen) en het lezen (dat steeds minder mensen lijken te doen), over privacy en over wat Europa betekent voor het leefgemeenschap op Vis. Dit kennismakingsgesprek springt alle kanten uit en smaakt naar meer. Er gebeurt iets op het terras aan de kant van de baai wat eenmalig is en uniek.

Hij is voor het behoud: van het korte verhaal, de literaire vorm die momenteel niet zo in is, van het authentieke leven van individuen op kleine eilanden en van privacy. Sinds 2007 runt hij het literaire festival Mare mare op het eiland Vis, dat hij geïnitieerd heeft in het kader van zijn Mobiele multimedia center voor onderzoek naar alternatieve levenswijzen op kleine, afgelegen eilanden. Een hele mond vol waar wij deze keer niet verder op doorgaan.Maar ik krijg een exemplaar van zijn nieuwste verhalenbundel Lijf aan lijf cadeau, dat juist deze onderwerpen behandelt. In de opdracht verstopt hij een boodschap: ik ben welkom op zijn Vis.

Lonely planet

Het dagelijkse leven roept. Over een uur gaat zijn Konoba open, waarover Lonely planet vermeldt:

For a special slow-food meal bordering on a performance, see if you can catch Senko Karuza, the local star poet, philosopher, bon vivant and chef, on a good day. He cooks up mean seafood meals at his house perched over Mala Travna bay. Call ahead to see if he’s in the mood to have you over.

Dit artikel gaat voornamelijk over Senko Karuza als iconisch figuur. Meer details over zijn literaire werk vind je straks in onze rubriek Voor jou gelezen.